Wat elke (UX) designer van Leonardo da Vinci kan leren

Wat elke (UX) designer van Leonardo da Vinci kan leren

Leonardo da Vinci (1452-1519) was één van de bekendste kunstenaars die ooit geleefd heeft. Hem enkel schilder noemen, doe je hem dan ook mee te kort. Wist je bijvoorbeeld dat hij naast schilder ook beeldhouwer en uitvinder was? We hebben het, 500 jaar later, nog steeds over hem. Alleen al om zijn veelzijdigheid is hij vandaag de dag nog enorm interessant. We kunnen vanuit een user experience (UX) perspectief dan ook veel van hem leren. Wat dan precies? Laten we daarvoor naar een voorbeeld kijken uit de jonge jaren van Leonardo da Vinci.

De engel als opdracht van Verrocchio

Al van jongs af aan was Leonardo da Vinci enorm nieuwsgierig naar alles wat hij om zich heen zag. Hij had een obsessie voor detail. Het verhaal gaat dat hij toen hij jong was stiekem rollen papier uit het kantoor van zijn vader meenam om zijn geboorteplaats Vinci te verkennen. Papier was vijfhonderd jaar geleden niet zo makkelijk te verkrijgen als tegenwoordig. Hij had geluk dat zijn vader notaris was en daardoor genoeg papier had liggen. Hij tekende alles wat hij zag, van bloemen tot vogels. Zelfs met slecht weer ging hij nog naar buiten om te tekenen wat hij zag.

Deze jeugdige nieuwsgierigheid heeft hij altijd met zich meegenomen. Zo ook in zijn tijd als leerling onder kunstenaar Andrea del Verrocchio. Verrocchio vroeg zijn studenten om een schilderij te maken waarop een bijbelse engel uitgebeeld zou staan. In plaats van direct te doen wat hem werd gevraagd, ging Leonardo eerst op onderzoek uit. Om de engel op een natuurgetrouwe wijze te tonen, heeft hij onderzoek gedaan naar gezichtsuitdrukkingen van biddende mensen in de lokale kerk. Hij heeft de omgeving geschilderd gebaseerd op de eerder genoemde schetsen en onderzoek dat hij in zijn jeugd van de omgeving van Vinci heeft gemaakt. Om de vleugels van de engel goed weer te kunnen geven, kocht hij een aantal vogels om tot in detail te onderzoeken hoe zij vliegen en anatomisch in elkaar zitten. Dit was natuurlijk nog niet alles. Nadat zijn werk aan deze opdracht volbracht was, kon hij die super interessante vogels moeilijk loslaten. Een nieuwe interesse was geboren. Vliegen! En met resultaat. In één van zijn vele boeken staan tekeningen van helikopters en vliegtuigen. En dat vijfhonderd jaar geleden al.

Leonardo da Vinci UX

Dit voorbeeld spreekt voor wie Leonardo da Vinci was. Hieruit kunnen we dan ook een veelvoud aan waardevolle inzichten en tips afleiden waaruit we vandaag de dag nog steeds lering kunnen halen.

Design als wetenschap

Leonardo da Vinci wou elk detail weten van alles waarmee hij in aanraking kwam. Hierdoor kon hij zijn eigen draai geven aan zijn werk. Waar de meeste schilders (en beoefenaars van een creatief vak) hun werk als kunst zagen, zag Leonardo da Vinci dat anders. Hij zag schilderen als wetenschap. Hij verdiepte zich in elk aspect van zijn opdracht om zo tot de beste oplossing te komen. Dit betekende dat hij tot in den treuren zijn eigen werk bleef onderzoeken. Tot frustratie van zijn opdrachtgever(s). Wist je bijvoorbeeld dat de Mona Lisa na vier jaar nog niet af was? Sommige onderzoekers claimen zelfs dat Leonardo da Vinci ruim tien jaar lang na de uiteindelijke oplevering van het schilderij nog verder heeft gewerkt aan de Mona Lisa.

Een opdracht is nooit af. Dat wist Leonardo da Vinci maar al te goed. Dat geldt ook voor een modern design. Probeer dus altijd je ontwerp te verbeteren. Bekijk de randvoorwaarden die je aan het begin van een project hebt opgesteld regelmatig nog eens opnieuw. Passen ze nu nog steeds bij je visie voor het project? Deze vragen kan je je, net als Leonardo bij de Mona Lisa, meer dan tien jaar lang af blijven vragen. Let wel. Je opdrachtgever heeft zelden een budget voor zo’n lange periode.

Meer dan alleen een mooi plaatje

Zoals ik al eerder zei was Leonardo da Vinci veel meer dan alleen een schilder. Hij was naast schilder onder andere architect, filosoof en schrijver. Bovendien staat hij naast zijn schilderwerk bekend om een aantal van zijn uitvindingen die zijn tijd ver vooruit waren. Dit deed hij om zijn werk beter te begrijpen en uit te kunnen voeren. Als je bijvoorbeeld een schilderij wilt maken van een gebouw, kun je maar beter weten hoe zo’n gebouw in elkaar steekt. Oftewel, hij verdiepte zich enorm in architectuur om zo zijn werk beter te kunnen doen.

Deze veelzijdigheid is tegenwoordig nog steeds goed toepasbaar. Zo kan je bijvoorbeeld een ontwerp meer betekenis geven door na te denken over het verhaal wat het ontwerp moet vertellen. Andere raakvlakken liggen voor een designer onder andere in de gebieden van mythologie, storytelling en psychologie.

Als user experience (UX) designer of researcher begin je volgens het design thinking proces met het bekend raken met de situatie, de uitdaging en de gebruikers. Dit had Leonardo da Vinci in zijn tijd al door. Verdiep je dus goed in de wensen en behoeften van je gebruikers en opdrachtgever, maar ook in die van competenties die je toe wilt gaan passen. Wil je bijvoorbeeld in een animatie een vlag laten wapperen? Dan zou je er goed aan doen om even naar buiten te gaan en een vlag op te zoeken zodat je kunt onderzoeken hoe de vlag beweegt. Zo kom je, net als Leonardo en de opdracht van Verrocchi, tot een sprekend resultaat.

Schrijf, teken en probeer veel

Leonardo da Vinci schreef enorm veel op. Hij heeft in zijn leven volgens de meest actuele schattingen een goede 25.000 vellen papier volgeschreven of getekend. Dit begon al in zijn jeugd toen hij stiekem door Vinci trok om daar de omgeving na te tekenen. Nu wil ik niet zeggen dat jij ook duizenden vellen papier vol moet krassen, maar het hebben van pen en papier naast je computer kan nooit kwaad. Begin je nieuwe user experience (UX) klus dan ook in zwart-wit, met pen en papier. Daar zitten duidelijke voordelen aan vast die je helpen om tot een sterker eindresultaat te komen.

Wist je trouwens dat Leonardo da Vinci zowel links- als rechtshandig kon werken? Dit heeft hij gedaan om onder elke hoek goed te kunnen werken. Wederom, veelzijdigheid!

Ken je klassiekers

In de wereld van de entertainment hoor je wel eens de kreet ‘ken je klassiekers’. Voor een designer is dat niet anders. Ken dus ook je designklassiekers. We kunnen nog steeds veel leren van Leonardo, de laatste van de klassieke kunstenaars. Zowel op het gebied van proces als van uitvoer.

Meer over User Experience (UX)?

Wil je graag meer over UX weten en maakt het je niet uit dat je één of twee keer per maand een mail van mij krijgt? Laat dan hieronder je mailadres achter.